Met jou klere aan

Skooltyd moes ons 'n internskap doen.
Vir 'n week was ek by Protea Boekhuis in Hatfield. In die oggende het ek met die bus stad toe gery, my Discman in my sak en die CD van die dag gereed vir die uur wat ons deur Pretoria sou ry. By die werk het ek nie juis veel gedoen nie. Ek het in 'n hoekie gesit en manuskripte gelees, meer kan ek nie onthou nie.

Een van die vrouens wat daar gewerk het het dié sin teen haar muur vasgeplak, en ek sal dit nooit vergeet nie: vir julle skryf ek susters, wat in die liefde geval het, wat gebreek het soos borde.

Nou, meer as 10 jaar later, kry ek die hele gedig van Sarina Dönges aanlyn:

My arme susters

vir julle skryf ek, susters,

wat in die liefde geval het

wat gebreek het soos borde

of dunner, soos Venesiese glas

julle wat die snykant

van nagdinge ken

aan julle deure sal kom klop

die woordgeleerdes en fariseërs

uitgeswel soos somervrugte, immuun

teen die steekvlieë van die sonde.

julle wat gesmul het

aan gesteelde pere

sal snags in Mosesmandjies lê

op 'n meer van Valiums

die lakens sal julle vasrank

soos plante 'n vermoeide huis.

julle wie se minnaars wortelskiet

langs hulle geil vrouens,

julle sal opeens weet, liewe susters,

(julle lywe uitgeskud soos meelsakke)

dat julle bloot 'n bestanddeel was

nooit met liefde gesuurdeeg nie;

julle was peuselkos

aptytwekkers voor 'n maaltyd

ag, my arme susters.

Light home

Negester en stedelig

Terwyl die Negesterre en die stedeligte witter
in die donker suidelike nagte óm ons skitter,
slaap jy nog weg in nag en swye
langs mos en varings van eertye:
’n see-anemoon waar geel spirale
lig deur water in jou van ’n Oerson daal,
daal in jou slaap; jy roer,
’n vis teen riet en maan se perlemoer;
jy sluimer in ’n tonnel van die kuil –
’n otter in nat holtes nog verskuil;
dan stort jy skielik uit as mens, besitter
van die Negester en stedelig se skitter.
Saans as die rye ligte langs die strate brand
sal jy met wye oë en met kleine hand
vir my bedui en stotterend sê
hoe groot houttolle kabels in diep slote lê;
partymaal sal jy by my tafel neul
om na die sirkus of die mallemeul
te gaan; en vaster om jou groei bioskope,
fabrieke, speurverhale en mynhope;
saans sal die stad se ligte witter
in jou donker siel bly skitter.
Watter kaart of watter ster sal ek jou wys
om veilig deur die grysland heen te reis?
Sal ek van ’n God praat wat verdoem,
van Christus, en die Tien Gebooie noem?
Voorlopig dan, maar onthou altyd
aan jou dade grens ’n ewigheid;
gee sin aan voorgeslagte deur die eeue heen,
besef jy is ’n vegter weer van die begin, alleen;
en mag die Suiderkruis en Negesterre witter
as die stedeligte in jou siel bly skitter.
~ DJ Opperman


Hierdie hemel is nie myne nie, agter wolke sonder einde skuil geen sterre wat vir my iets beteken nie. Hier ken ek nie my pad nie, hier is geen Suiderkruis wat wys waar my plek in die wêreld is nie.


Gedurend die tuisvakansie het ons twee plaas toe gery. Daai eerste aand het ons met tee en komberse buite gaan sit en ons plek tussen die sterre gekry. Ligjare se ligte het oor ons geskyn terwyl die melkweg vir ons ons rigting gewys het. Salig en gelukkig om in daai oomblik met jou te wees het ek geweet dat solank jy by my is, solank hierdie hemel 'n stukkie myne bly, sal ek nie die pad duister raak nie.

Feite

via Die Erfenisstigting on Facebook

Hartklop

My ma stuur vir my poësie uit die moederland.

Grense

My naakte siel wil sonder skrome
in alle eenvoud tot jou gaan,
soos uit diepe slaap ons drome,
soos teen skemerlug die bome
opreik na die bloue maan;

gaan met al sy donker wense,
en die heilige, nooit-gehoorde
dinge sê, waarvoor die mense
huiwer, en wat om die grense
flikker van my duister woorde.

~NP van Wyk Louw

Deurmekaar

Ek besit nogals 'n hele paar digbundels, meestal in Engels. In Duitsland het ek my eie aanmatiging ondersteun deur tweedehandse Penguin digbundels in die U-Bahn te lees. Nie dat ek baie van die gedigte verstaan het nie, dit het eer daaroor te gaan om nie te lyk soos 'n Duister nie, om nie iets in hulle taal, wat tog ook myne is, te lees nie. Duits was oorals, en ek wou wys dat ek iets anders as dit ook kon wees. 

Maar al die gedigte was eeue oud en geskryf deur mans wie se wêrelde nie dieselfde gelyk het soos myne nie. Dit was soos die kunsuitstalling wat ons gister by Fried Contemporary Gallery bygewoon het: ek kon die prag wat ander sien verstaan, maar het self nie gevoel as of dit my besonders geraak het nie. Met kuns wil ek my hande oor die werk laat gly, ek wil elke deel voel en sien en met die macro-zoom-lens van my oog elke besonderheid opneem en nooit vergeet nie. Met gedigte wil ek dieselfde emosionele reaksie hê, ek wil voel hoe woorde oor my lippe vloei en deur my tong gevorm word en hoe klanke by my bly. 

Deesdae hou ek van Danie Marais se woorde, oor wie ek van tevore al geskryf het. Maak seker om na sy digbundel Al is die maan 'n misverstand te kyk. Dalk hou ek van sy gedigte omdat hy 'n paadjie wat vergelykbaar aan my eie is gestap het, en ek op die oomblik moet begin keuses maak oor die Toekoms (met 'n groot 'T' want mens moet altyd bietjie bang bly vir die môre). 

Ma

Ek moes geweet het, Ma,

geweet het ’n mens kan nie wegkom nie,

nooit

van jou eie stem,

van Afrikaans,

of verlange,

of die suburbs,

of niks nie.

Maar ek het probeer.

Ek het gehardloop,

gefokkof,

heen en weer,

Duitsland, rock bottom, en terug;

was elektries van hoop,

vrot van ambisie,

maar die lewe is sekuur

en die hart, Ma, is ‘n sagte teiken.

Ek moet met jou praat, Ma,

want die tyd versand

en alles lek weg na verderf.

Jy moet my vergewe, Ma,

want ek weet nie altyd wat ek doen nie.

Ek is nie goed met my hande of geld of aanvaarding nie.

Ek het jou liefde soms in die gesig geskop –

oor ek die almagtige stilte nooit kon bykom nie,

oor ek in volle beheer van my eie verleentheid moes wees,

oor niks anders binne bereik was nie.

Ek het jou liefde met klippe gegooi, Ma,

maar jy het vir my gekyk soos die see.

Jy weet maar te goed,

hoe ek voor jou betoog en my hande in die lug gooi

soos ‘n ortodokse Jood voor die Klagmuur

elke keer dat ‘n droom in my skoot kom vrek.

Wat gaan ek alles aanrig,

as jou liefde gaan lê?

Soms droom ek

hoe jy jou rug op my draai

om dood te gaan, Ma;

Hoe jy my

soos ‘n sleep, Ma, agter jou aan

skeur. 

Die gedig is nie my eiendom nie. Van sy gedigte is as Engelse vertaling ook hier te lees.